Tου Ευθύμη Λεκάκη
Νομικού LL M. International Law, Οικονομολόγου (μέλους Ο.Ε.Ε.), Ιστορικού Ερευνητή

Ιστορικό

Κάποτε υπήρχε ένας Ρωμαίος που λεγόταν Μπαρμπάριους Φίλιππους και ήταν υπηρέτης σ’ ένα δικαστή (Πραίτορα). Μόλις όμως πέθανε ο Πραίτορας [1], ο υπηρέτης του, προέβη σε αντιποίηση αξιώματος και άρχισε να δικάζει σα να δίκαζε ο Πραίτορας. Πέρασαν τριάντα χρόνια από το θάνατο του Πραίτορα αλλά ο δούλος συνέχισε να δικάζει, μέχρι που το τότε εκδικάζον όργανο [2], σκέφτηκε: Πώς είναι δυνατό κάποιος να είναι σε ηλικία άνω των 100 και να συνεχίζει να ασκεί τα καθήκοντά του; Αφού το έψαξε διαπίστωσε ότι τις αποφάσεις, τα τελευταία τριάντα χρόνια, δεν τις εξέδιδε ο Πραίτορας αλλά κάποιος που δεν είχε απολύτως καμία νομική γνώση.

Αμέσως, συγκλήθηκε η Σύγκλητος και αποφάσισε ότι: de facto όργανα, δηλαδή μη διορισμένα που δεν έχουν τα προσόντα, αν εμπλακούν σε δικαστικές αποφάσεις, τότε, για να μη δημιουργηθεί ανωμαλία στο νομικό περιβάλλον, θα είναι προς όφελος του νομικού αυτού περιβάλλοντος να θεωρηθούν έγκυρες.

Εξήγηση του νομικού δόγματος του Ρωμαϊκού Δικαίου

Το εν λόγω δόγμα, που απορρέει όπως αναφέραμε και πιο πάνω από το Ρωμαϊκό Δίκαιο, αναγνωρίζεται όχι μόνο από την ελληνική νομολογία αλλά και αναγνωρίζεται και εφαρμόζεται επίσης από το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ 819, 820/1949) καθώς και από το Conseil D’ Etat. Είναι η ρήτρα που λέει ότι de facto όργανα όπως για παράδειγμα «επαναστατικές» ή χουντικές κυβερνήσεις ή ανώμαλες πολιτικές καταστάσεις, μπορούν να εκδώσουν αποφάσεις οι οποίες είναι μεν ακυρώσιμες, δηλαδή εμπεριέχουν το στοιχείο της ακυρότητας, πλην όμως, μέχρι ν’ ακυρωθούν από αρμόδιο όργανο ή πριν να επικυρωθούν από επίσης αρμόδιο όργανο, παράγουν έννομα αποτελέσματα.
Συνοπτικά, πρόκειται για ένα δόγμα που εστιάζει στην προστασία της εμπιστοσύνης και της ασφάλειας του δικαίου, αναγνωρίζοντας εξαιρέσεις στην αρχή της νομιμότητας όταν η εφαρμογή της θα οδηγούσε σε άδικες συνέπειες για τους πολίτες.

Εφαρμογή του δόγματος στο τουρκολιβυκό μνημόνιο

Αυτά τα έννομα αποτελέσματα, λοιπόν, στο τουρκολιβυκό μνημόνιο υφίστανται, έστω κι αν εμάς, σαν χώρα, δεν μας συμφέρουν και πρέπει κάποιο αρμόδιο όργανο να το ακυρώσει. Δηλαδή, δεν είναι άκυρο αφ’ εαυτού. Ποιο όμως  είναι το αρμόδιο  ή τα αρμόδια όργανα που μπορούν (έχουν την αρμοδιότητα) να το ακυρώσουν; Οπωσδήποτε, δεν είναι οι ρηματικές δηλώσεις που γίνονται στον Ο.Η.Ε.  Είναι σε όργανο. Τώρα, το Δικαστήριο της Χάγης [3] θα είναι, το Διεθνές Δικαστήριο για το Δίκαιο της Θάλασσας [4] θα είναι… Μάλλον το δεύτερο. Μπορεί να ακυρωθεί και εσωτερικά από έχοντα έννομο συμφέρον. Δηλαδή από Λιβυκή κυβέρνηση, από Λίβυους πολίτες με νομική παιδεία και ύστερα από κατάρτιση, (έχει γίνει ήδη μια προσφυγή) με το αιτιολογικό ότι δεν παράγει έννομα αποτελέσματα. Θεωρητικά, θα μπορούσε να το ακυρώσει και κάποιος Τούρκος πολίτης, με τον ισχυρισμό ότι: βλάπτει την πατρίδα μου την Τουρκία και δεν την ωφελεί.
Εν κατακλείδι, το Τουρκολιβυκό  μνημόνιο είναι ακυρώσιμο, δηλαδή έχει μέσα του σπέρμα ακυρότητας, αλλά μέχρι να ακυρωθεί από κάποιο όργανο, αρμοδίως, είτε από τα δύο μέρη που είναι συμβαλλόμενα, είτε από πολίτες τους που έχουν έννομο συμφέρον είτε από τρίτη χώρα που βλάπτεται από αυτό, εν προκειμένω η Ελλάδα.
Γνωρίζει κανένας αν η Ελλάδα έχει προσφύγει σε κάποιο αρμόδιο όργανο, ή απλά επικαλείται την ακυρότητα; Γιατί εγώ γνωρίζω ότι δεν έχει προσφύγει…  Άρα η ακυρότητα είναι λεκτική σ’ εμάς, σαφώς και είναι άκυρο εφ’ όσον ακυρωθεί, έχει όμως σπέρμα ακυρώσεως, όμως μέχρι ν’ ακυρωθεί δεν είναι άκυρο. Στο ερώτημα αν παράγει έννομα αποτελέσματα, η απάντηση είναι ΝΑΙ, παράγει έννομα αποτελέσματα. Αν δεν παρήγαγε έννομα αποτελέσματα, θα μπορούσαμε κι εμείς να ασκήσουμε απόλυτα τα δικαιώματά μας. Νότια της Κρήτης, υπάρχουν δύο εταιρείες που κάνουν έρευνες, αλλά οι εταιρείες αυτές είναι αμερικανικές και γι αυτό ουδείς προβαίνει σε ενέργειες παρά μόνο σε λεκτικές ρητορικές κορώνες. Αν, αντί για αμερικάνικες ήταν π.χ. Ιταλικές εταιρείες, τότε θα είχαμε θέματα και προβλήματα. Από την άλλη, θα μπορούσε η Ελλάδα να χρησιμοποιήσει τα 5-6 πλωτά γεωτρύπανα που είναι αγκυροβολημένα πολλά χρόνια μεταξύ της Πάχης Μεγάρων και της Σαλαμίνας; Με τις γνώσεις μου, θεωρώ πως ΟΧΙ δεν μπορεί. Θα μπορούσε κανένας να επιβάλει στην Τουρκία και στη Λιβύη να μην ασκήσουν τα de facto δικαιώματά τους; Πάλι ΟΧΙ, εκτός κι αν ήταν οι Αμερικανοί. Η Ελλάδα θα μπορούσε να πάει στην περιοχή να κάνει μια παρουσία; Θεωρητικά θα μπορούσε αλλά δεν το κάνει.
Επομένως, η εκ μέρους της χώρας μας επίκληση του Διεθνούς Δικαίου σωστά γίνεται, όπως η επίκληση του δικαίου για έναν πολίτη, είναι η ασφάλειά του… Έτσι ακριβώς είναι και με τις μικρές χώρες, όπως η χώρα μας. Εν τούτοις αρκεί αυτό; Η Ελλάδα παρακαλεί για συμμαχίες ή λέει είμαι παρούσα και παρέχω συμμαχίες; Το ποιοτικό χαρακτηριστικό είναι τεράστιο. Άλλο είναι να έχω συμμαχίες και να παρακαλώ να έρθουν να με σώσουν (σύνδρομο του Ναυαρίνου [5]) και άλλο το είναι εδώ, στέκομαι μόνος μου στα πόδια μου, και σας παρέχω συμμαχίες κι ελάτε εσείς να με παρακαλέσετε να σας δώσω τη συμμαχία μου. Το ποιοτικό χαρακτηριστικό είναι τεράστιο και διαφορετικό. Άρα, η μεν Τουρκία είναι εκεί παρούσα εκμεταλλευόμενη τον γεωγραφικό της χώρο και λέει είμαι εδώ και δίνω συμμαχίες, κάνω και τη βρόμικη δουλειά… και η Ελλάδα είναι εδώ, παρούσα, σ’ ένα πολύ ενδιαφέροντα χώρο και λέει ελάτε να μου δώσετε συμμαχίες, ελάτε να με σώσετε (κατά το αναφερθέν παραπάνω «Σύνδρομο του Ναυαρίνου») επειδή έχω δίκιο!

[1] Πραίρορας. Ρωμαίος Αξιωματούχος που ήτο αρμόδιος για την απονομή της δικαιοσύνης      [2] Δομίτιος Ουλπιανός – Domitius Ulpianus
[3] Δικαστήριο της Χάγης (ΔΔΧ), είναι το κύριο όργανο των Ηνωμένων Εθνών και έχει την έδρα του στο Παλάτι της Ειρήνης (Vredespaleis) στη Χάγη της Ολλανδίας.
[4] Το Διεθνές Δικαστήριο για το Δίκαιο της Θάλασσας (ITLOS) είναι ένα δικαστικό όργανο που δημιουργήθηκε από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Βρίσκεται στο Αμβούργο της Γερμανίας και έχει δικαιοδοσία σε διαφορές που αφορούν την ερμηνεία και την εφαρμογή της Σύμβασης.
[5] Λέγοντας «Σύνδρομο του Ναυαρίνου» εννοούμε να περιμένεις από τους άλλους να σε σώσουν.