Tου Ευθύμη Λεκάκη
Νομικού LL M. International Law, Οικονομολόγου (μέλους Ο.Ε.Ε.), Ιστορικού Ερευνητή

Στις 30 Σεπτεμβρίου 1922, η Επαναστατική Κυβέρνηση του Πλαστήρα, κάτω από τους άθλιους εκβιασμούς των πρώην συμμάχων, την πίεση του Ελευθερίου Βενιζέλου και το βάρος της καταστροφής στη Μικρά Ασία, αποδέχεται την επαίσχυντη Συνθήκη των Μουδανιών, που προετοίμασαν περιφρονώντας την Ελλάδα οι Κυβερνήσεις της Γαλλίας και της Ιταλίας, σέρνοντας μαζί τους και τη διστακτική Αγγλία.

Η Ανατολική Θράκη παραδίδεται, ως έπαθλο, στον Κεμάλ. Ο στρατηγός Αλέξανδρος Μαζαράκης-Αινιάν, από τους πρωταγωνιστές της Απελευθέρωσης της Θράκης το 1920, που στάλθηκε ως επικεφαλής της Ελληνικής αντιπροσωπείας στη διάσκεψη ανακωχής των Μουδανιών, τον Σεπτέμβριο του 1922, που θα καθόριζε το μέλλον της Θράκης, αντέδρασε, αλλά ήταν μόνος.

Ο Στρατηγός, αμέσως, αντιλήφθηκε ότι οι «σύμμαχοι» είχαν ήδη συμφωνήσει, χωρίς να υπολογίζουν τις θέσεις της Ελλάδος, να ικανοποιήσουν ΟΛΑ τα αιτήματα του Κεμάλ.

Ο στρατηγός αρνήθηκε να υπογράψει την εκχώρηση της Ανατολικής Θράκης.
Να πώς περιγράφει στα «Απομνημονεύματα» του εκείνες της δραματικές ώρες:
«… Τον Σεπτέμβριον του 1922 εκλήθην εις το Υπουργείον των Εξωτερικών, όπου μου ανέθεσαν να αντιπροσωπεύσω την Ελλάδα εις την μέλλουσαν να συνέλθη την 20 Σεπτεμβρίου εις Μουδανιά διάσκεψιν στρατιωτικών αντιπροσώπων της Ελλάδος, της Τουρκίας, της Γαλλίας, της Αγγλίας και Ιταλίας, προς σύναψιν ανακωχής. …
»Σημειωτέον ότι και εγώ και η κυβέρνησις ενομίζαμε ότι επρόκειτο μόνον περί ανακωχής, περί των γραμμών δηλαδή όπισθεν των οποίων θα έμενεν ο ελληνικός και ο τουρκικός στρατός μέχρι της συνθήκης της ειρήνης, ως άλλως εξήγετο και από την διακοίνωσιν των δυνάμεων.

»Της επιτροπής μετείχον εκ μέρους της Αγγλίας ο στρατηγός Χάριγκτον, της Γαλλίας ο στρατηγός Σαρπύ, της Ιταλίας ο στρατηγός Μομπέλλι, της Τουρκίας (τον οποίον διόλου δεν συνήντησα) ο στρατηγός Ισμέτ Πασσάς.

Ούτοι δεν ανέμενον την άφιξίν μας, αλλά συνεδριάσαντες την 20–21 είχον ήδη παρασκευάσει το κείμενον της ανακωχής το οποίον και μας παρουσίασαν προς αποδοχήν την 22αν.
Εις την πρώτην συνεδρίασιν της 22ας Σεπτεμβρίου, γενομένην επί αγγλικού θωρηκτού, μας επέδειξαν κείμενον έτοιμον της συνθήκης της ανακωχής εις το οποίον είχον μείνει σύμφωνοι οι Τούρκοι και οι τέως σύμμαχοί μας, χωρίς καν να μας ερωτήσουν.

Δια τούτο ωρίζετο η άμεσος εκκένωσις της Θράκης υπό του ελληνικού στρατού μέχρι τον Έβρον και ότι επρόκειτο μόνον να συζητηθούν αι λεπτομέρειαι της εκτελέσεως.

Εδήλωσα αμέσως ότι το κείμενον τούτο προδικάζει την συνθήκην της ειρήνης, ότι εγώ ήλθον δια να συζητήσω περί ανακωχής και όχι δια να ακούσω την άμεσον κατάληψιν της Θράκης υπό των Τούρκων και ότι υπό τοιούτους όρους θεωρώ τούτο απαράδεκτον και ούτε οδηγίας τοιαύτας έχω, ούτε καν θέλω να λάβω γνώσιν.

Κατά την διεξαχθείσαν συζήτησιν ο Γάλλος αντιπρόσωπος στρατηγός Σαρπύ εζήτει με νευρικότητα και εκβιαστικώς να μας πιέση εις άμεσον αποδοχήν των πάντων, επισείων τους κινδύνους της παρελκύσεως, αφού δήθεν οι σύμμαχοι ανέλαβον να πείσουν τον Κεμάλ να μη διαπεραιωθή εις Ευρώπην και μας καταδιώξη και παρεχώρησαν εις αυτόν την Θράκην, η οποία παραχώρησις είναι οριστική. …

»Υπό τας συνθήκας ταύτας μετέβην εις την επί του αντιτορπιλλικού σύσκεψιν όπου ευθύς αμέσως εδήλωσα ότι μη γενομένης δεκτής ουδεμιάς ημετέρας προτάσεως, δεν δύναμαι να υπογράψω. …

»Αλλά θα ήτο η ιδία η στάσις της Αγγλίας εάν έβλεπε μετ’ ολίγας ημέρας, μετά ένα μήνα, σημαντικήν εις τη Θράκην ελληνικήν δύναμιν με την στερέαν απόφασιν να κρατήση και να αμυνθή αυτής;

Θα ήτο διατεθειμένη τότε να συμμετάσχη με τας δύο άλλας δυνάμεις εις εκβιαστικά εναντίον της Ελλάδος μέτρα;

Και επί πλέον, εάν αφιέμεθα μόνοι απέναντι των Τούρκων, θα ηδύναντο αυτοί, ενόσω με τον στόλον μας είμεθα κύριοι της Προποντίδος, να διαπεραιώσουν σημαντικάς δυνάμεις εξ Ασίας εις Θράκην;
Βεβαίως όχι.

Υπάρχει λοιπόν βάσιμος ελπίς ότι εάν παρετείναμεν την εκκρεμότητα, μη δεχόμενοι την εκκένωσιν της Θράκης και εν τω μεταξύ συντόνως ενισχύαμεν και ωργανούμεν τας εκεί στρατιωτικάς δυνάμεις μας, η μεν Ευρώπη δεν θα ήτο ηνωμένη δια να επέμβη, οι δε Τούρκοι δεν θα είχον εις χείρας των κανέν όπλον δια να εκβιάσουν και ημάς και την Ευρώπην.

»Προκειμένου, επαναλαμβάνω, δια τόσον μεγάλον έπαθλον όπως η Θράκη, ήξιζε τον κόπον να μεταχειρισθή η Ελλάς όλα τα μέσα δια να την κρατήση, φθάνουσα μέχρι του τελευταίου σημείου, όπου θα έβλεπε πλέον ότι η αντίστασίς της ήτο άσκοπος και εγέννα δεινοτέρους κινδύνους.

»Νομίζω λοιπόν ότι και ο Βενιζέλος εν Παρισίοις και η επανάστασις εν Αθήναις έσπευσαν πολύ, χάσαντες απ’ αρχής κάθε ελπίδα, να αποδεχθούν την εκκένωσιν της Ανατολικής Θράκης….»

Δυστυχώς, η κυβέρνηση των Αθηνών, υπό τις πιέσεις του Βενιζέλου, υπέγραψε την επαίσχυντη συμφωνία των Μουδανιών, που παρέδωσε την Ανατολική Θράκη στην Τουρκία χωρίς όπως είπε αργότερα ο Ινονού να χρειαστεί η Τουρκία να ρίξει μια σφαίρα…

Ο στρατηγός Κωνσταντίνος Νίδερ, Διοικητής της Στρατιάς Θράκης, αριθμούσε περί τις 70.000 χιλιάδες άνδρες και είχε δηλώσει έτοιμος για πορεία προς Κωνσταντινούπολη, αναγκάστηκε να εκδώσει την διαταγή αποχώρησης του Ελληνικού Στρατού από την Ανατολική Θράκη.

Οι άθλιοι σύμμαχοι, έδωσαν 15 μέρες διορία στον πληθυσμό για να να εγκαταλείψει τις πατρογονικές τους εστίες…
Σε επιβεβαίωση των παραπάνω του στρατηγού Αινιάν Μαζαράκη, από το Λονδίνο ο Βενιζέλος, με τηλεγράφημά του προς το Υπουργείο Εξωτερικών στις 2/15 Οκτωβρίου 1922 τόνιζε τη συμμόρφωση ως προς τις διατάξεις της εκκένωσης της Ανατολικής Θράκης αλλά και της τήρησης της προθεσμίας που προβλεπόταν, ώστε οι χριστιανοί να έχουν τη δυνατότητα να συγκεντρώσουν όλη την κινητή περιουσία τους για να μεταναστεύσουν (όσοι βέβαια το επιθυμούσαν), για να μην προστεθούν και άλλοι πρόσφυγες, στους ήδη υπάρχοντες: «…Είναι ηθικώς αδύνατον δι΄ Ελλάδα εκκενούσαν την Ανατολικήν Θράκην να μη δώση εις ομογενείς κατοίκους την δυνατότητα όπως απέλθουν αποκομίζοντες πάσαν κινητήν περιουσίαν των. Και αν ακόμη αίσθημα εθνικής αλληλεγγύης και φιλανθρωπίας δεν ήγεν ημάς εις τούτο έπρεπε να μας ανάγη οικονομικόν συμφέρον όπερ έχομεν όπως εις τας εκατοντάδας χιλιάδας σημερινών γημνητευόντων προσφύγων μη προστεθώσι νέαι τοιαύται εκατοντάδες χιλιάδων…».

Το τεκμήριο είναι από το Μουσείο Μπενάκη