Χανιά. Συλλαλητήριο για την Ένωση. Βρισκόμαστε στην τότε λεωφόρο Χαλέπας, σήμερα Ελευθερίου Βενιζέλου και Τζιλιβάκη. Οι διαδηλωτές κατευθύνονται στο Παλάτι και στα Προξενεία της Χαλέπας.

 

 

 

Στιγμιότυπο από τη σύλληψη των Κρητών βουλευτών, το 1911 και την κράτησή τους στο αγγλικό πολεμικό πλοίο «Μινέρβα».
Κάποια στιγμή, στις 12/5/1912 λίγο πριν την εκλογή Προέδρου Βουλής, ακούσθηκε μέσα στην αίθουσα μια βροντερή φωνή: “Ζήτω η Κρήτη- Ζήτω η Ένωσις”.
Ο βουλευτής Ρεθύμνης Δασκαλάκης, συνοδεύοντας τον βουλευτή Κωνσταντίνο Κουμουνδούρο τρύπωσε κρυφά στην αίθουσα και πήρε μέρος στην ορκωμοσία. Πολλοί τον χειροκροτούν και τον συγχαίρουν, αλλά πλησιάζει ο Βενιζέλος και αυστηρά του λέγει:
-Δεν είστε κύριε βουλευτής. Εισήλθατε ως ιδιώτης από λάθος των φρουρών.
Και διατάζει να τον απομακρύνουν.

Άφιξη Κρητικών βουλευτών στην Ελληνική Βουλή. 14 Οκτώβρη του 1912 (1/10 με το παλαιό ημερολόγιο), επιτέλους, έγιναν δεκτοί οι Κρήτες βουλευτές στην Ελληνική Βουλή και διαβάστηκε το επίσημο ψήφισμα της Ένωσης. Για την ιστορία, τον Μάρτη του 1912 ο Βενιζέλος εκλέχτηκε πρωθυπουργός της Ελλάδας. Την ίδια ημέρα έγιναν εκλογές και στην Κρήτη. Οι πληρεξούσιοι της Κρητικής Πολιτείας αποφάσισαν να ορκισθούν μαζί με τους συναδέλφους τους από την ελεύθερη Ελληνική Βουλή. Κατά την εναρκτήρια συνεδρίαση της Βουλής των Ελλήνων τον Μάη του 1912 ισχυρές αστυνομικές και στρατιωτικές δυνάμεις, με εντολή του Ελ. Βενιζέλου, εμπόδισαν βιαίως τους εκλεγμένους βουλευτές της Κρήτης να μπουν στο κτίριο και απομάκρυναν κάποιον που είχε εισέλθει κρυφά. Την ώρα που ο Βενιζέλος δήλωνε ενώπιον της Βουλής ότι το αίτημα των Κρητικών δεν μπορούσε να γίνει δεκτό, χιλιάδες λαού έξω από τη Βουλή επευφημούσαν τους Κρητικούς και ο τύπος δημοσίευε πύρινα άρθρα υπέρ τους. Λίγους μήνες μετά τη βίαια αποπομπή τους, τον Οκτώβρη του 1912, οι εκλεγμένοι βουλευτές της Κρήτης έγιναν δεκτοί στη Βουλή των Ελλήνων. Αμέσως μετά ξεκίνησαν οι Βαλκανικοί πόλεμοι, η θετική για την Ελλάδα έκβαση των οποίων συνετέλεσε στην επίσημο τερματισμό της περιόδου Αυτονομίας και της επίσημης ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα στις 1/12/1913 με την ύψωση της Ελληνικής σημαίας στο φρούριο Φιρκά των Χανίων.

Η Συντακτική Συνέλευση των Κρητών, ενθουσιασμένη από την εκλογή του πρώην συντρόφου και συναγωνιστή τους Ελ. Βενιζέλου στην ηγεσία της Ελλάδας, αποφάσισε την ίδια μέρα να στείλει τους 69 εκλεγμένους βουλευτές, ώστε να επικυρωθεί και τυπικά η Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα. Όμως, ένοπλοι στρατιώτες, ιππικό και 200 χωροφύλακες, με εντολή του Βενιζέλου, απώθησαν βίαια τους Κρητικούς βουλευτές στα Χαυτεία και τους κυνηγούσε σαν τρομοκράτες στις γύρω περιοχές. Λόγω αυτής της συμπεριφοράς του Βενιζέλου, παραιτήθηκε ο υπουργός Δικαιοσύνης Ν. Δημητρακόπουλος. Τελικά οι βουλευτές έγιναν δεκτοί στην Ελληνική βουλή στις 1-10-1912 και η de jure ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα πραγματοποιήθηκε στις 1-12-1913.

Χανιά 1 Δεκέμβρη 1913. Η πομπή για την ύψωση της Ελληνικής Σημαίας στο Φρούριο Φιρκά, μπαίνει στην πλατεία Μαυροβουνίων με κατεύθυνση το Φρούριο Φιρκά.

 

 

 

1/12/1913 Η πομπή με τους επίσημους και το λαό κατευθύνεται στο φρούριο Φιρκά.

 

 

 

Χανιά, 1/12/1913. Ο Βασιλιάς της Ελλάδας Κωνσταντίνος Α’ κατά την τελετή της Ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα.

 

 

 

Χανιά, 1/12/1913. Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄’ και ο πρωθυπουργός Ελ. Βενιζέλος κατά την τελετή ύψωσης της Ελληνικής σημαίας στον Φιρκά.

 

 

 

Χανιά, 1/12/1913 Η στιγμή της ύψωσης της Ελληνικής Σημαίας στο φρούριο Φιρκά.

 

 

 

 

Χανιά 1 Δεκέμβρη 1913, Φρούριο Φιρκά. Ο υπέργηρος (94 ετών) Αναγνώστης Μάντακας, υποβασταζόμενος από τον Γενικό Διοικητή Κρήτης Λουκά Ρούφο, κατεβαίνει από τον πυργίσκο του φρουρίου Φιρκά, όπου υψώθηκε η σημαία της Ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα. Πιο πίσω με τα λευκά γένια είναι ο 81χρονος οπλαρχηγός Χατζημιχάλης Γιάνναρης. Οι δυο οπλαρχηγοί είχαν τιμηθεί εκείνη τη μέρα από τον Βασιλιά Κωνσταντίνο με τον Χρυσό Σταυρό του Σωτήρα.

 

 

Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄’ αμέσως μετά την ύψωση της Ελληνικής σημαίας στον πυργίσκο του φρουρίου Φιρκά των Χανίων (1/12/1913), συνομιλεί με τον γηραιότερο των οπλαρχηγών Αναγνώστη Μάντακα.

 

 

Η σημαία της Ένωσης που υψώθηκε την 1 Δεκέμβρη του 1913 στο φρούριο Φιρκά των Χανίων.

 

 

 

Χανιά, 1 Δεκέμβρη 1913. Δεξίωση για την Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα στο Παλάτι της Χαλέπας.

 

 

 

Κεντρικό Λιμεναρχείο Χανίων. Βιβλίο Συμβάντων 1 Δεκέμβρη 1913. Ποιος ύψωσε την Ελληνική σημαία στο Φιρκά;
Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄, ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οπλαρχηγός Χατζή Μιχάλης Γιάνναρης, ο οπλαρχηγός Αναγνώστης Μάντακας ή κανένας απ’ όλους αυτούς;;
Η αλήθεια βρίσκεται στο ημερολόγιο του Κεντρικού Λιμεναρχείου Χανίων του έτους 1913 και στην ημερομηνία 1 Δεκέμβρη. Τη σημαία ανάρτησε στον ιστό κατ’ εντολή του Βασιλέως ο Λιμενάρχης Χανίων Γεώργιος Κουρκούτης!

[…] Από εσπέρας μοι είχε παραδοθή η σημαία κατά διαταγήν του Γενικού Διοικητού καθότι έμελλε να διαρπασθή εκ μέρους των Αρχηγών εχόντων την απαίτησιν να υψωθή παρ’ αυτών […]
«[…] Αμα τη αφίξει μας εις Φιρκά παρέδωσα την σημαίαν εις τον Γενικόν Διοικητήν κ. Λουκάν Ρούφον την οποίαν και ούτος παρέδωκεν εις την Α. Μεγαλειότητα. Προσεκάλεσε τους πλέον γέροντας οπλαρχηγούς Χατζή Μιχάλη Γιάνναρην και Αναγνώστην Μάνδακα και τοις έδωκεν την σημαίαν όπως πιστεύσουν ότι ηνώθη η Πατρίς μας μετά της Μητρός Ελλάδος, οπότε η Αυτού Μεγαλειότης με διέταξεν να παραλάβω την σημαίαν να την υψώσω, όπερ και έπραξα…».

 

Χανιά, λιμάνι Σούδας, 9 Δεκέμβρη 1913. Ο Πρίγκιπας Γεώργιος φθάνει στα Χανιά σαν Ύπατος Αρμοστής Κρήτης. Τον υποδέχονται οι εκπρόσωποι των Μεγάλων Δυνάμεων. Οι ελπίδες του κόσμου αναπτερώθηκαν για την εγκαθίδρυση ενός κράτους δικαίου. Πολύ σύντομα, όμως, οι ελπίδες αυτές διαψεύστηκαν…

 

 

Στην νησίδα της Σούδας η τουρκική σημαία κατέβηκε το απόγευμα της  1^ης 14 (με το νέο ημερολόγιο) Φλεβάρη του 1913 από τον Γενικό Διοικητή Κρήτης Στέφανο Δραγούμη.

Νησίδα Σούδα 1/14 Φλεβάρη 1913. Άφιξη Γενικού Διοικητή Κρήτης Στέφανου Δραγούμη για την υποστολή της τουρκικής σημαίας.

 

 

 

 

Υποστολή Τουρκικής Σημαίας από τη νησίδα Σούδα 1/14 Φλεβάρη 1913.

 

 

 

 

Νησίδα Σούδα 1 Μαΐου 1913. Μετά από την ύψωση της Ελληνικής σημαίας.

 

 

 

 

 

Νησίδα Σούδα. Στις 1 Μαΐου 1913 πραγματοποιήθηκε η επίσημη έπαρση της σημαίας και τα αποκαλυπτήρια μαρμάρινης πλάκας που έφερε την επιγραφή:

ΕΠΙ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Α΄
ΕΝΤΑΥΘΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗΝ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1913 ΑΠΕΤΙΝΑΧΘΗ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΝ ΛΕΙΨΑΝΟΝ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΚΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ
ΑΓΩΝΙΑΣ ΕΤΗ 247 ΜΗΝΕΣ 7 ΗΜΕΡΕΣ 7

 

 

 

Γεώργιος Σουρής στο περιοδικό «Ρωμηός» Φ.1245/9-2-1913

Τάμαθες, Αρετούσα μου, τ’ ανέλπιστα μαντάτα;
Κατέβασαν την Τουρκική με το μισό φεγγάρι,
Διάλε τσ’ αποθαμένοι τους, διάλε τσ’ απομεινάροι
αν θα ξαναπάς στη Κρήτη/ δεν θα δεις εκεί στη Σούδα/ την σημαία της φεσούς.
Την κατέβασαν εσχάτως/την επί καιρούς αδίκως/κυματίζουσαν εκεί.
Ο Δραγούμης αποστέλλει/της Τουρκίας το κουρέλι/στον Βεζύρη, τον Μαχμούτη.
Σαν θα ξαναπάς στην Κρήτη/ κι ανεβείς στον Ψηλορείτη/ δεν θα δεις την κουρελού/ στη νησίδα του γιαλού.
Μ’ ένα φως αλήθεια νέον/ όλα θα φωτοβολούν, πύργοι των Καντανολέων/ Λευθεριά θ’ αντιλαλούν.
Ανοιξιάτικος καιρός,/ λύρα Κρητική θα παίζει/ και θα στρώνεται τραπέζι/ και πυρρίχιος χορός.
Λύπες διαβαίνουνε παλιές/ και μια πνοή ζωής φυσά/στα μαραμένα φύλλα.
Και βγαίνουν κάτι κοπελιές, /όπου βαστούνε τα χρυσά/ των Εσπερίδων μήλα.

---

Φωτογραφικό υλικό πριν και μετά την Ένωση από το αρχείο του Ευθύμη Γ. Λεκάκη.

Για την έρευνα και τα σχόλια
Ευθύμης Γ. Λεκάκης
Νομικός, ιστορικός ερευνητής
Χανιά 1-12-2024