Οι πλειστηριασμοί πρώτης κατοικίας αποτελούν ένα από τα πλέον ευαίσθητα κοινωνικά ζητήματα των τελευταίων ετών στην Ελλάδα, καθώς αγγίζουν τον πυρήνα της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της κοινωνικής συνοχής: το δικαίωμα στην κατοικία.
Η πρώτη κατοικία αποτελεί για τους Έλληνες ένα θεμέλιο της κοινωνικής σταθερότητας. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η απειλή πλειστηριασμών, ακόμη και για τέτοιου είδους περιουσίες, έχει αυξηθεί σημαντικά, εγείροντας έντονη ανησυχία σε νοικοκυριά, οργανώσεις πολιτών και νομικούς κύκλους.
Η απώλεια της πρώτης κατοικίας δεν είναι απλώς οικονομικό γεγονός, αλλά μια τραυματική εμπειρία με βαθιές κοινωνικές και ψυχολογικές συνέπειες. Πολλές οικογένειες βρίσκονται ξαφνικά χωρίς στέγη αυξάνοντας την κοινωνική ανασφάλεια και την δυσαρέσκεια απέναντι στο τραπεζικό και πολιτικό σύστημα.

Το 2024 ήταν έτος‐ρεκόρ για τους πλειστηριασμούς ακινήτων στην Ελλάδα: καταγράφηκαν 12.476 ακίνητα που πωλήθηκαν μέσω πλειστηριασμού, με συνολική αξία περίπου 1,32 δισ. ευρώ αύξηση 19,4% σε σχέση με το 2023, όπου είχαν πωληθεί 9.279 ακίνητα αξίας 1,1 δισ. ευρώ. Επίσης, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, οι πλειστηριασμοί αυξήθηκαν κατά 26,6% το 2023 σε σχέση με το 2022: από 5.760 πλειστηριασμούς το 2022 σε 7.291 το 2023.
Μέσα σε τέσσερα χρόνια, εκτιμάται ότι «χάθηκαν» περίπου 180.000 σπίτια μέσω των πλειστηριασμών πρώτης κατοικίας.

Η προστασία της πρώτης κατοικίας στην Ελλάδα δεν είναι πλέον «αυτονόητη» όπως στο παρελθόν. Η όποια προστασία παρέχεται κυρίως μέσω ειδικών ρυθμίσεων και προγραμμάτων, όπως η πλατφόρμα εξωδικαστικού μηχανισμού ρύθμισης οφειλών και το «Πρόγραμμα ΓΕΦΥΡΑ».
Ο Νόμος Κατσέλη (ν. 3869/2010) υπήρξε ένα βασικό εργαλείο προστασίας για τους υπερχρεωμένους δανειολήπτες, ωστόσο έχει πλέον περιοριστεί σημαντικά. Παράλληλα, εφαρμόστηκε ο νέος Πτωχευτικός Κώδικας (ν. 4738/2020), ο οποίος εισήγαγε τη διαδικασία της «δεύτερης ευκαιρίας», αλλά ταυτόχρονα προβλέπει τη δυνατότητα πλειστηριασμού ακόμα και της κύριας κατοικίας, υπό προϋποθέσεις.

Μεγάλο μέρος των «κόκκινων δανείων» έχει μεταβιβαστεί σε εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (servicers) και επενδυτικά κεφάλαια (funds). Αυτοί οι φορείς επιδιώκουν την είσπραξη των οφειλών, συχνά μέσω πλειστηριασμών, γεγονός που έχει δημιουργήσει μεγάλη κοινωνική αντίδραση, καθώς κατηγορούνται για απουσία κοινωνικής ευαισθησίας και πιεστικές τακτικές.
Επιπλέον, βάσει εισοδήματος οι οικογένειες δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν στις ρυθμίσεις  600€ – 800€ που επιβάλλονται με αποτέλεσμα να καθοδηγούνται σε πλειστηριασμό.

Αν και υπάρχουν νομοθετικές παρεμβάσεις που στοχεύουν στην προστασία, η μεγάλη πρόκληση παραμένει η εφαρμογή τους με συνέπεια και κοινωνική δικαιοσύνη.
Οι πλειστηριασμοί πρώτης κατοικίας αγγίζουν θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα και αναδεικνύουν τις κοινωνικές ανισότητες που εντείνονται σε περιόδους οικονομικής κρίσης.
Η Πολιτεία καλείται να διαμορφώσει ένα ισορροπημένο πλαίσιο που να προστατεύει τους ευάλωτους πολίτες χωρίς να αποσταθεροποιεί το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Η πρόκληση είναι μεγάλη, αλλά το διακύβευμα –το δικαίωμα στη στέγαση– ακόμη μεγαλύτερο.

Νάσος Βαλαβάνης