Με αφορμή τριών εκθέσεων μηχανικών εργοληπτών δημοσίων έργων που εστάλησαν στο myOTA.gr από τρεις διαφορετικούς δήμους αποκαλύπτεται το μέγεθος των παραλείψεων και της μη τήρησης των διαδικασιών.
Οι τεχνικές εκθέσεις και οι αυτοψίες που ακολουθούν τις εργολαβίες εντοπίζουν επαναλαμβανόμενα σφάλματα:

• Αδυναμία πρόσβασης ΑΜΕΑ, παρά τη ρητή πρόβλεψη των μελετών.
• Κακοτεχνίες σε πλακοστρώσεις και ρείθρα, με αποτέλεσμα γρήγορη φθορά και ανάγκη νέων παρεμβάσεων.
• Ανυπαρξία στοιχείων ποιότητας όπως φωτογραφική τεκμηρίωση, επιμετρητικά σχέδια ή γεφυροπλάστιγγες για τις μεταφορές υλικών.
• Μη τήρηση της αρχικής σύμβασης, με τμήματα έργων να μένουν ανολοκλήρωτα χωρίς αιτιολόγηση.
• Ελλιπή Μητρώα Έργου, που βάσει νόμου πρέπει να περιλαμβάνουν σχέδια «ως κατασκευάστηκε», εγχειρίδια συντήρησης και πλήρη τεχνικά στοιχεία.

Όλα αυτά οδηγούν σε έργα που απέχουν από τον στόχο της «αισθητικής και λειτουργικής αναβάθμισης» και ενισχύουν την καχυποψία των πολιτών απέναντι στις δημοτικές αρχές.

Η αρχή της Αναλογικότητας

Σε αυτό το πλαίσιο, καθίσταται κρίσιμη η επίκληση της Αρχής της Αναλογικότητας. Πρόκειται για θεμελιώδη κανόνα του διοικητικού και συνταγματικού δικαίου, σύμφωνα με τον οποίο κάθε μέτρο που λαμβάνει η Διοίκηση πρέπει να είναι πρόσφορο, αναγκαίο και ανάλογο προς τον επιδιωκόμενο σκοπό.

Η αναλογικότητα ερμηνεύεται σε τρία επίπεδα:

1. Καταλληλόλητα – το μέτρο πρέπει να είναι ικανό να επιτύχει τον στόχο (π.χ. η μελέτη να οδηγεί πράγματι σε αναβάθμιση).
2. Αναγκαιότητα – δεν πρέπει να υπάρχει άλλο ηπιότερο μέσο για να επιτευχθεί ο σκοπός.
3. Αναλογικότητα με στενή έννοια – η ωφέλεια που προκύπτει πρέπει να υπερτερεί της βλάβης ή του κόστους που προκαλείται.

Στα δημόσια έργα, η Αρχή της Αναλογικότητας σημαίνει ότι οι απαιτήσεις προς τους αναδόχους πρέπει να είναι σαφείς και εύλογες, αλλά και ότι η παραλαβή των έργων δεν μπορεί να γίνεται με τυπικότητες όταν το τελικό αποτέλεσμα δεν καλύπτει ουσιαστικά τις ανάγκες της κοινωνίας.

Από την τυπική παραλαβή στην ουσιαστική ευθύνη

Η εμπειρία δείχνει ότι πολλές δημοτικές υπηρεσίες περιορίζονται σε μια τυπική διαδικασία παραλαβής έργων, χωρίς ενδελεχή έλεγχο. Το αποτέλεσμα είναι οι πολίτες να κινούνται σε πεζοδρόμια με ρωγμές, σε πλατείες με επικίνδυνες ανωμαλίες ή σε υποδομές που αγνοούν την προσβασιμότητα.

Η ουσιαστική εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας επιβάλλει στους δήμους να ασκούν πραγματικό έλεγχο: να απαιτούν από τους αναδόχους επιμετρητικά σχέδια, πλήρη Μητρώα Έργου και τεχνική τεκμηρίωση πριν προχωρήσουν σε πληρωμές και παραλαβές.

Η ποιότητα των δημοτικών έργων δεν είναι απλώς τεχνικό ζήτημα· είναι ζήτημα δημοκρατίας, διαφάνειας και σεβασμού προς τον πολίτη. Η αρχή της Αναλογικότητας μπορεί να λειτουργήσει ως θεσμικό αντίβαρο απέναντι στην κακή πρακτική «παραλαμβάνουμε ό,τι μας δώσουν».
Γιατί μόνο όταν τα έργα ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες και στα χρήματα που δαπανούν οι πολίτες, μπορεί να μιλάμε για τοπική ανάπτυξη με ουσία και όχι με βιτρίνα.

Για να μπορεί ένα δημόσιο έργο να ελεγχθεί και να παραληφθεί ορθά, δεν αρκεί μόνο η εκτέλεση των εργασιών στο πεδίο. Απαιτείται και μια σειρά τεχνικών, διοικητικών και ποιοτικών παραδοτέων, τα οποία τεκμηριώνουν ότι το έργο υλοποιήθηκε όπως προβλέπει η μελέτη και ο Ν. 4412/2016.

Αναλυτικά, ένα έργο θα πρέπει να περιλαμβάνει:

1. Επιμετρητικά Σχέδια και Τεκμηρίωση

• Αναλυτικά επιμετρητικά σχέδια (μηκοτομές, τυπικές διατομές, οριζοντιογραφίες, γενική οριζοντιογραφία).
• Φωτογραφική τεκμηρίωση από την εκτέλεση, ώστε να ταυτοποιούνται οι ποσότητες και η ποιότητα.
• Σκαριφήματα/σχέδια επί τόπου εργασιών για κάθε επιμέρους εντολή πληρωμής.

2. Ανακεφαλαιωτικούς Πίνακες και Αιτιολογήσεις

• Πίνακες εργασιών (Ανακεφαλαιωτικοί και Τακτοποιητικοί), συνοδευόμενους από αιτιολογικές εκθέσεις.
• Ανάλυση ποσοτήτων (π.χ. ton/km σε χωματουργικά), τεκμηριωμένη με πιστοποιητικά γεφυροπλάστιγγας και δελτία αποστολής φορτηγών.

3. Μητρώο Έργου (όπως ορίζει ο Ν. 4412/2016)

Περιλαμβάνει μεταξύ άλλων:

• Σχέδια “ως κατασκευάστηκε” (as-built drawings) για όλα τα στοιχεία του έργου.
• Σχέδια “ως κατασκευάστηκε” δικτύων κοινής ωφέλειας που βρίσκονται στο έργο.
• Διαγράμματα απαλλοτριώσεων όπου απαιτείται.
• Υψομετρικά στοιχεία και αφετηρίες.
• Τεύχη ερευνών πεδίου και εργαστηρίων (γεωτεχνικές, γεωλογικές, δοκιμές υλικών).
• Τεύχος Ποιοτικού Ελέγχου με πιστοποιητικά εργαστηρίων ή Οίκων Ποιοτικού Ελέγχου.
• Εγχειρίδιο λειτουργίας και συντήρησης, με οδηγίες, πίνακες μηχανημάτων, ανταλλακτικών και ενεργειακών χαρακτηριστικών.
• Βιντεοσκόπηση της κατασκευής (με φάσεις, μέτρα προστασίας περιβάλλοντος, ποιοτικό έλεγχο).
• Ψηφιακά και έντυπα παραδοτέα (αρχεία CAD, σχέδια με layers, κάνναβο ΕΓΣΑ ’87, πλήρη φάκελο σε 4 αντίτυπα).

4. Συμμόρφωση με την Τεχνική Περιγραφή και τους Όρους της Σύμβασης

• Αντικατάσταση παλαιών/φθαρμένων στοιχείων (ρείθρα, πλάκες).
• Πρόβλεψη προσβασιμότητας ΑΜΕΑ σε όλα τα σημεία.
• Τοποθέτηση ειδικών στοιχείων που ορίζει η μελέτη (μεταλλικά πλέγματα, ποταμίσιες κροκάλες κ.λπ.).
• Συντονισμός με ΔΕΔΔΗΕ και άλλους φορείς για εμπόδια (κολώνες, υδρορροές).

5. Διαδικασία Ελέγχου και Παραλαβής

• Επιτόπιες αυτοψίες από την επιβλέπουσα υπηρεσία.
• Σύγκριση των μελετών με την πραγματική εκτέλεση.
• Έλεγχος ότι οι παραλείψεις έχουν διορθωθεί πριν την τελική παραλαβή.
• Τελικό πρωτόκολλο παραλαβής με πλήρη τεχνική και νομική τεκμηρίωση.

Για να παραληφθεί νόμιμα και ουσιαστικά ένα έργο, πρέπει να υπάρχει πλήρης τεχνική και διοικητική τεκμηρίωση, ώστε οι ποσότητες, η ποιότητα και η λειτουργικότητα να μπορούν να ελεγχθούν αντικειμενικά. Χωρίς αυτά, η παραλαβή γίνεται τυπικά, αλλά όχι ουσιαστικά, και εκθέτει τον δήμο σε κινδύνους.

Ορολογία:

Ανακεφαλαιωτικός Πίνακας Εργασιών

Είναι ο συγκεντρωτικός πίνακας στον οποίο καταγράφονται όλες οι ποσότητες εργασιών που εκτελέστηκαν στο έργο, ταξινομημένες ανά άρθρο του τιμολογίου.

• Συντάσσεται από τον ανάδοχο, ελέγχεται από την επίβλεψη και εγκρίνεται από τη Διευθύνουσα Υπηρεσία.
• Περιλαμβάνει τις εργασίες που έχουν πιστοποιηθεί στις επιμέρους εντολές πληρωμής (ΠΠΑΕ – Πρωτόκολλα Παραλαβής Αφανών Εργασιών).
• Είναι το έγγραφο που δείχνει την οικονομική και τεχνική εικόνα του έργου σε κάθε στάδιο.

Τακτοποιητικός Ανακεφαλαιωτικός Πίνακας (Τελικός)

Είναι ο τελικός ανακεφαλαιωτικός πίνακας που συντάσσεται στο τέλος του έργου, πριν την οριστική παραλαβή.

• Ονομάζεται «τακτοποιητικός» γιατί τακτοποιεί όλες τις προηγούμενες πιστοποιήσεις και τυχόν διαφοροποιήσεις (π.χ. συμπληρωματικές συμβάσεις, αυξομειώσεις ποσοτήτων, απρόβλεπτα).
• Εκεί αποτυπώνεται η τελική οικονομική εκκαθάριση του έργου.
• Είναι η βάση για να κλείσει το οικονομικό αντικείμενο και να γίνει η οριστική παραλαβή.

Πηγή: myOTA.gr