Το Αδριάνειο Υδραγωγείο ένα έργο 2.000 ετών που μετέφερε νερό στην Αθήνα από τις πηγές της Πάρνηθας ξαναζωντανεύει η ΕΥΔΑΠ λόγω της λειψυδρίας σε συνεργασία με το υπουργείο Πολιτισμού και την περιφέρεια Αττικής.
Όπως λέει σε συνέντευξή του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο πρόεδρος της ΕΥΔΑΠ Γιώργος Στεργίου η εκ νέου αξιοποίηση του Αδριάνειου Υδραγωγείου αποτελεί μία πρωτοβουλία με χαρακτηριστικά μοναδικότητας γιατί πρόκειται για έναν ανεκτίμητης αξίας πολιτιστικό θησαυρό.
Ο κύριος Στεργίου διευκρινίζει ότι το νερό που θα μεταφέρεται από το Αδριάνειο Υδραγωγείο στους πρόποδες της Πάρνηθας στη Βαρυμπόμπη, θα χρησιμοποιηθεί όχι για πόσιμο αλλά για το πότισμα των δέντρων. Για τον λόγο αυτό κατασκευάζεται ένα εντελώς καινούριο δίκτυο.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης του προέδρου της ΕΥΔΑΠ Γιώργου Στεργίου στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και τον Γιώργο Ψύλλια.
ΕΡ: Κύριε πρόεδρε πολλοί άνθρωποι δεν ξέρουν το Αδριάνειο Υδραγωγείο. Πού βρίσκεται, πότε κατασκευάστηκε και που καταλήγει;
Η εκ νέου αξιοποίηση του Αδριάνειου Υδραγωγείου αποτελεί μία πρωτοβουλία με χαρακτηριστικά μοναδικότητας. Πρόκειται για έναν ανεκτίμητης αξίας πολιτιστικό θησαυρό που αναδεικνύει με εμφατικό τρόπο την ικανότητα του ανθρώπινου νου να δημιουργεί ανθεκτικές στο χρόνο υποδομές. Γιατί δεν αφορά κάποια απομεινάρια που μας το θυμίζουν αλλά ένα υπόγειο υδραγωγείο λειτουργικό από τον 2ο αιώνα μ.Χ. μέχρι και σήμερα, που ξεκινά από τις παρυφές της Πάρνηθας, διατρέχει ένα μεγάλο τμήμα της Αττικής και καταλήγει στη Δεξαμενή στο κέντρο της Αθήνας. Η μία λοιπόν πτυχή της αναβίωσης του είναι αμιγώς πολιτιστική και σχεδιάζεται σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού και την Περιφέρεια Αττικής να καταστεί επισκέψιμο, άρα να δοθεί στη διάθεση των Ελλήνων πολιτών και των επισκεπτών της χώρας μας.
ΕΡ: Είναι αλήθεια ότι ενεργοποιείτε το Αδριάνειο Υδραγωγείο λόγω της μείωσης των υδατικών αποθεμάτων στους ταμιευτήρες ΕΥΔΑΠ; Τι ποσότητες νερού μπορεί να αποφέρει αυτή η ενεργοποίηση; Το νερό αυτό είναι πόσιμο;
Η άλλη πτυχή αυτής της προσπάθειας είναι μέσω και του ευρωπαϊκού προγράμματος Cultural Hidrant να κατασκευαστεί από την ΕΥΔΑΠ το πρώτο στην Ελλάδα δίκτυο μη πόσιμου νερού που θα καλύπτει σημαντικό μέρος των αναγκών για πότισμα εντός των ορίων του Δήμου Χαλανδρίου. Αφορά μία πιλοτική δράση μιας και το νερό που συλλέγεται στο Αδριάνειο Υδραγωγείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί και από τους άλλους Δήμους στα όρια των οποίων διέρχεται.
Προφανώς και δεν αποτελεί λύση για τη λειψυδρία. Σηματοδοτεί όμως την έναρξη μίας εντελώς καινούργιας εποχής όπου για χρήσεις όπως αρδευτικές, βιομηχανικές κλπ δεν θα χρησιμοποιείται πόσιμο νερό. Σε βάθος χρόνου η εξοικονόμηση που θα επιτυγχάνεται για τον πολύτιμο για την ανθρώπινη ζωή πόρο θα είναι σημαντική. Ένα έργο περίπου 2000 ετών γίνεται ο καταλύτης της αλλαγής προτύπου που απαιτούν οι σύγχρονες συνθήκες κλιματικής κρίσης.
ΕΡ: Είναι συνδεδεμένο με το υπόλοιπο δίκτυο της ΕΥΔΑΠ;
Κατασκευάζεται ένα εντελώς καινούργιο δίκτυο που δεν θα συνδέεται με το υφιστάμενο. Δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς αφού αφορά μη πόσιμο νερό.
ΕΡ: Οι πρόσφατες βροχοπτώσεις έχουν ενισχύσει καθόλου τους ταμιευτήρες της εταιρείας στο Μόρνο τον Εύηνο και την Υλίκη; Τελικά παραμένει ο κίνδυνος λειψυδρίας στο λεκανοπέδιο;
Κερδίσαμε λίγες μέρες στη μάχη που δίνουμε με τον χρόνο, ώστε τα έργα που δρομολογούνται για την Αττική να υλοποιηθούν εγκαίρως. Οι καιρικές συνθήκες το επόμενο διάστημα θα καθορίσουν το παράθυρο του χρόνου που θα έχουμε στη διάθεση μας. Είμαι αισιόδοξος ότι μπορούμε να ανταποκριθούμε ακόμα και εάν ο καιρός δεν είναι σύμμαχός μας. Ο μεγαλύτερος εχθρός είναι ο εφησυχασμός.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ, anakti
Σημαντικές πληροφορίες για το Αδριάνειο Υδραγωγείο
Κατά το στάδιο των εκσκαφών και στη διάρκεια εργασιών της κατασκευής του Ολυμπιακού Χωριού, εντοπίσθηκε μεγάλο τμήμα του ιστορικού Αδριάνειου Υδραγωγείου το οποίο και αναδείχθηκε με ειδικές κατασκευές σε μεγάλο βαθμό. Πλαισιώθηκε αμφίπλευρα με χώρους περιπάτου και διατρέχει επιφανειακά αλλά και υπόγεια σε μεγάλο μήκος όλο το Ολυμπιακό Χωριό με διεύθυνση ΒΝ. Στο Αδριάνειο Υδραγωγείο συγκαταλέγονται και τα 19 καλυμμένα φρέατα που αναπτύσσονται σε όλο το μήκος του.
Η κατασκευή του Αδριάνειου Υδραγωγείου της Αθήνας ξεκίνησε από τον αυτοκράτορα Αδριανό (117-138 μ.Χ.) και ολοκληρώθηκε από τον διάδοχό του Αντωνίνο Ευσεβή (138-161 μ.Χ.). Η κεντρική του αρτηρία αποτελείται από υπόγεια σήραγγα λαξευμένη στο φυσικό έδαφος, ύψους π. 1,20μ – 1,60μ και πλάτους 0,50μ.
Το έργο κατασκευάστηκε με τη διάνοιξη 465 φρεατίων κατά μήκος της χάραξης με μέγιστη διάμετρο 1,40 μ. και βάθος από 10μ. μέχρι 42 μ., που απείχαν μεταξύ τους 33-37 μ.
Ο κύριος άξονας του υδραγωγείου ξεκινούσε από την “κεκλιμένη στοά” στην περιοχή του σημερινού Ολυμπιακού Χωριού και κατέληγε μετά από περίπου 20 χλμ στη δεξαμενή της ομώνυμης πλατείας στο Κολωνάκι, διασχίζοντας τις περιοχές Αχαρνές, Κηφισιά, Μεταμόρφωση, Ηράκλειο, Μαρούσι, Χαλάνδρι, Ν. Ψυχικό και Αμπελοκήπους. Η χάραξή του ακολούθησε την πιο ήπια από πλευράς υψομετρικών μεταβολών διαδρομή και λειτούργησε κυρίως μαστεύοντας νερό διερχόμενο μέσα από τα υδροφόρα στρώματα και δευτερευόντως μεταφέροντας νερό από πηγές στους πρόποδες της Πάρνηθας. Το υδραγωγείο ενισχυόταν και από αρκετούς παράπλευρους τροφοδοτικούς κλάδους που συνδέθηκαν με την κύρια σήραγγα σε διάφορες τοποθεσίες, κυρίως πάνω σε άξονες ρεμάτων που συναντούσε στην πορεία του.
Το Αδριάνειο Υδραγωγείο στην αρχαιότητα λειτούργησε για μερικούς αιώνες και στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε. Τέθηκε ξανά σε λειτουργία μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους και τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Αθήνα το 1847, προκειμένου να αντιμετωπιστεί το οξυμένο υδροδοτικό πρόβλημα της πρωτεύουσας. Στα επόμενα χρόνια, μεταξύ των ετών 1870 και 1931, πραγματοποιήθηκαν διαδοχικοί καθαρισμοί και επισκευές, κυρίως στο καταληκτικό τμήμα του, ενώ στα τελευταία 2,3 χλμ τοποθετήθηκαν μεταλλικοί αγωγοί. Έτσι, το υδραγωγείο αποτέλεσε την κύρια πηγή ύδρευσης της Αθήνας μέχρι το 1931 που ολοκληρώθηκε το φράγμα του Μαραθώνα, ενώ συνέβαλε βοηθητικά μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1970.
Η αρίθμηση των φρεατίων στην παλαιότερη σειρά μηκοτομών (1925) από το ιστορικό αρχείο της ΕΥΔΑΠ ξεκινάει με τον αριθμό 1 στο Κολωνάκι. Μετά το 1925 διατηρήθηκαν και αριθμήθηκαν περίπου 300 θέσεις φρεατίων από την Ελληνική Εταιρεία Υδάτων (ΕΕΥ), με τον αριθμό 1 να βρίσκεται στον Άγιο Δημήτριο Αμπελοκήπων και τον αριθμό 300 στο Δήμογλι (Ολυμπιακό Χωριό). Σήμερα υπάρχουν 390 εντοπισμένα φρεάτια του υδραγωγείου. Τα 228 είναι ορατά και τα 174 από τα ορατά βρίσκονται σε δημόσιους χώρους.
Εντός των ορίων του Δήμου Αχαρνών συναντώνται:
- 59 φρεάτια του κύριου άξονα του Αδριανείου Υδραγωγείου (αρ.240-299) εκ των οποίων τα 44 είναι ορατά Η αρίθμηση των φρεατίων ξεκινάει από το νότιο όριο του Δήμου Αχαρνών, στα σύνορα με τον Δήμο Κηφισιάς (ακριβώς Δ. του Κηφισού ποταμού) (αρ.240), και καταλήγει αμέσως νότια της αφετηρίας της υπόγειας σήραγγας (“Κεκλιμένη στοά”) εντός του Ολυμπιακού Χωριού (αρ. 299). Από τα 59 σημειωμένα φρεάτια τα 40 εντοπίζονται εντός ή πέριξ ιδιωτικών χώρων (αρ.240-279), ενώ τα 19 εντοπίζονται σε δημόσιο χώρο (χώρος πρασίνου Ολυμπιακού Χωριού) (αρ.280-299).
“Κεκλιμένη στοά” στο Ολυμπιακό Χωριό: Πρόκειται για την αφετηρία της υπόγειας σήραγγας του Αδριανείου Υδραγωγείου. Το νερό που έφτανε από επιφανειακό κανάλι διοχετευόταν στη σήραγγα του κυρίου άξονα του υδραγωγείου με μέση κλίση (από την επιφάνεια ως τα 30μ. βάθος) 22ο. Το επιφανειακό κεκλιμένο τμήμα της μήκους 17μ. είναι λαξευμένο στο φυσικό έδαφος και τα τοιχώματά του είναι επενδεδυμένα με κονίαμα (Β. τμήμα) και με οπτόπλινθους (Ν. τμήμα). Το υπόγειο τμήμα της έχει μήκος περίπου 85.5μ., μέγιστο πλάτος 1,10μ. και μέγιστο ύψος 1.60μ., και τα τοιχώματά του είναι στο μεγαλύτερο μέρος τους επενδεδυμένα με οπτοπλίνθους πάνω στις οποίες στηρίζεται η καμαρωτή, αμφικλινής ή επίπεδη κάλυψη της οροφής της σήραγγας.- Υπόγειοι ενισχυτικοί κλάδοι στο Ολυμπιακό Χωριό (κλάδος Γ, κλάδος Δ1, Δ2):
Ο κλάδος Γ, με κατεύθυνση ΒΔ-ΝΑ, . Αναφέρεται στο αρχείο της ΕΥΔΑΠ ως αρχαίος, ενώ κανένα από τα τρία φρεάτιά του (299 1D-3D) δεν σώζεται ορατό.
Ο κλάδος Δ1 (φρεάτια 299 1A-4A και 7A-16A) με κατεύθυνση ΒΑ-ΝΔ συμβάλλει και αυτός στο φρέαρ αρ.299, ενώ ο κλάδος Δ2 (φρεάτια 299 5A-6A) με κατεύθυνση ΒΔ-ΝΑ συμβάλλει στο φρεάτιο 299 4Α. Έχουν κατασκευαστεί σύμφωνα με τα αρχεία της ΕΥΔΑΠ σε δύο φάσεις στις αρχές του 20ου αιώνα (1901-1903, 1908). Από τον κλάδο Δ2 δεν είναι ορατό κανένα φρεάτιο, ενώ από τον κλάδο Δ1 σώζονται ορατά 5 φρεάτια. - Επιφανειακοί αγωγοί στο Ολυμπιακό Χωριό (κλάδος Α και κλάδος Β): Πρόκειται για δύο αγωγούς λαξευμένους στο φυσικό έδαφος με διατομή σε σχήμα ανεστραμμένου Π. Ορίζονται από τοιχία με αργούς λίθους, και έχουν βάθος 60-80 εκ. και πλάτος 40 εκ. Σε πολλά σημεία σώζεται επίστρωση από υδραυλικό κονίαμα στα τοιχώματα και στον πυθμένα, ενώ άλλα σημεία διαθέτουν κάλυψη από ντόπιους αργούς λίθους ή από σχιστόπλακες. Ο κλάδος Α, με κατεύθυνση Β-Ν, είναι αυτός που απολήγει στην “κεκλιμένη στοά”, ενώ ο κλάδος Β, με κατεύθυνση ΒΑ-ΝΔ, συμβάλλει στον κλάδο Α λίγο πριν το βόρειο όριο του Ολυμπιακού Χωριού. Χρησιμοποιούνταν για την διοχέτευση των υδάτων της Πάρνηθας στο Αδριάνειο Υδραγωγείο. Οι δύο αυτοί επιφανειακοί κλάδοι διαθέτουν νεότερα κατασκευαστικά στοιχεία, αλλά καθώς συνδέονται άμεσα με την υπόγεια σήραγγα αποτελώντας προέκταση της “κεκλιμένης στοάς” θεωρούνται σύγχρονοι με τον κύριο άξονα του Αδριανείου Υδραγωγείου, έχοντας υποστεί επισκευές κατά τη χρήση τους ανά τους αιώνες.
- Νεότεροι ενισχυτικοί κλάδοι Βαρυμπόμπης και Καρυδιάς: Στα τέλη του 19ου – αρχές 20ου αι. ο Δήμος Αθηναίων πραγματοποίησε εργασίες για την αύξηση της παροχής του Αδριανείου Υδραγωγείου, και τότε κατασκευάστηκαν ο κλάδος της Καρυδιάς, με κατεύθυνση ΒΔ-ΝΑ, που μετέφερε νερό από την Πάρνηθα, καθώς και το ρηχό υδραγωγείο Βαρυμπόμπης, με κατεύθυνση ΒΑ-ΝΔ, το οποίο οδηγούσε τα νερά της Αμπολής και της Κιθάρας στο Ολυμπιακό Χωριό και διατηρεί επιφανειακά τμήματα και 35 φρεάτια μικρού βάθους με νοτιότερο το φρεάτιο αρ. 300 εντός του Ολυμπιακού Χωριού.
